Valentin Silvestrov — Diptychon
- Date
- context
- Programmaboekje De verboden passie
Valentin Silvestrov (Kyiv, 1937) is een van de grootste componisten van onze tijd, aldus zowel Arvo Pärt als Alfred Schnittke. In zijn vroege werk experimenteerde Silvestrov met allerlei twintigste-eeuwse stijlen en technieken, van aleatoriek tot serialisme, en werd hiermee een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Kyivse avant-garde. Zijn werk werd goed ontvangen in het Westen, maar in zijn thuisland juist genegeerd of zelfs verboden. Ongewenst modernisme was uit den boze en voldoende reden om Silvestrov eind jaren 60 uit de Bond van Sovjetcomponisten te zetten.
Kort daarna nam Silvestrov een radicaal afscheid van zijn avant-gardistische werk. “De belangrijkste les van de avant-garde,” zo legt hij later uit, “was om vrij te zijn van alle vooropgezette ideeën – vooral die van de avant-garde.” Net als Arvo Pärt in diezelfde tijd, komt Silvestrov tot een diepe verstilling in zijn nieuwe muziek. ‘Metamuziek’ zou hij zijn muziek later noemen, die hij ziet als een coda op de muziekgeschiedenis: “Ik schrijf geen nieuwe muziek. Mijn muziek is een reactie op en een echo van wat al bestaat.” Het is alsof zijn muziek een herinnering aan eerdere muziek tot leven wekt, alsof het je geheugen laat zingen.
“Ik schrijf geen nieuwe muziek. Mijn muziek is een reactie op en een echo van wat al bestaat.” — Silvestrov
Diptychon is een van de eerste koorwerken van Silvestrov. Hij vergelijkt het zelf met een altaarstuk: een beeld van Christus naast een beeld van het leven van een heilige. In Diptychon plaatst Silvestrov het Onze Vader naast Testament, wat het gedicht Zapovit (Toewijding) van Taras Sjevtsjenko (1814-1861) verklankt. Sjevtsjenko speelde een belangrijke rol in de opkomst van Oekraïens nationalisme, en uit in dit gedicht die patriottische gevoelens — een uiting van nationale trots die vandaag de dag nog steeds weerklank vindt.
In 2014 droeg Silvestrov Diptychon op aan Sergiy Nigoyan, het eerste dodelijke slachtoffer van de Maidan revolutie. Toen Rusland acht jaar later, in 2022, Oekraïne voor de tweede keer binnenviel, vluchtte Silvestrov met zijn dochter en kleindochter naar Berlijn, waar hij momenteel nog steeds verblijft.